IJsseldeltaZuid

Wat is de PKB Ruimte voor de Rivier?

PKB staat voor Planologische Kernbeslissing. De Eerste en de Tweede Kamer hebben in 2006 met de vaststelling van de PKB Ruimte voor de Rivier besloten over uit te voeren maatregelen voor rivierverruiming. De maatregelen zijn gericht op het kunnen afvoeren van 16.000 m3 per seconde bij Lobith. De doelstelling van de PKB is om met de uitvoering van het maatregelenpakket de veiligheid tegen overstromingen in de toekomst te garanderen. Daarnaast moeten de maatregelen ook bijdragen aan ruimtelijke kwaliteit in het rivierengebied. Voor een aantal situaties zijn ook al noodzakelijke maatregelen verkend, die bijdragen aan een afvoer van 18.000 m3 per seconde bij Lobith.

Hoeveel water is er af te voeren met de huidige waterkeringen?

Na het hoogwater in 1993 en 1995 zijn alle waterkeringen op een niveau gebracht, meestal door dijkversterking, om een afvoer van 15.000 m3 per seconde bij Lobith te kunnen verwerken. Voor hogere afvoeren bij Lobith zijn aanvullende maatregelen nodig.

Waarom is de PKB Ruimte voor de Rivier vastgesteld?

Door klimaatveranderingen worden zomers droger. In andere jaargetijden vallen op relatief kleine oppervlakken hevige regenbuien. Deze worden als “hoogwatergolf” via Rijn, Waal en IJssel afgevoerd naar zee. In de PKB zijn 39 vóór 2016 uit te voeren maatregelen opgenomen voor de afvoer van maatgevend hoogwater van 16.000 m3 per seconde bij Lobith. Alle maatregelen leveren extra ruimte voor de rivier zonder verdere dijkverzwaring. Bij Kampen (dijkring 10 en 11) zijn de maatregelen gericht op behoud van een overschrijdingskans van maatgevend hoogwater van 1 per 2000 keer per jaar. Ook voor hoogwater door opstuwing uit het IJsselmeer geldt deze norm.

Waarom wordt de afvoernorm van 16.000 m3 per seconde gehanteerd; in 1995 en 1926 was slechts sprake van ongeveer 12.500 m3 per seconde?

De waterkeringen tussen Zwolle en Kampen zijn ontworpen voor een hoogwatersituatie die zich 1 maal per 2000 keer per jaar kan voordoen. In 1785 is bij Keulen een afvoer gemeten van 16.000 m3 per seconde. Op grond van kansberekeningen van hoogwatersituaties in het verleden kan een afvoerniveau van 16.000 m3 per seconde bij Lobith in de toekomst weer optreden.

Is het mogelijk om elders maatregelen te nemen (bijv. bovenstrooms in Duitsland of langs de IJssel) waardoor de bypass overbodig wordt?

In Duitsland zijn op veel plaatsen langs de Rijn maatregelen uitgevoerd of in voorbereiding, zoals retentiegebieden voor tijdelijke opvang tijdens hoogwater. Daar zijn de maatregelen dus vooral gericht op het langer vasthouden van water. Maatregelen in Duitsland, zoals het verleggen van dijken of het verlagen van het zomerbed, zouden juist geen oplossing bieden voor Nederland. Deze zouden zelfs tot grotere problemen kunnen leiden doordat het waterpeil ter plekke daalt, maar ook de afvoercapaciteit en het afvoervolume van de rivieren in Duitsland groter wordt. Daardoor zouden rivieren in Nederland in korte tijd nog meer water te verwerken krijgen.

Welke maatregelen zijn bij Kampen in de PKB Ruimte voor de Rivier opgenomen?

Het Rijk heeft de voorkeur voor een bypass. Conform toelichting op pag. 36 van de PKB deel 4 is echter gekozen voor zomerbedverlaging omdat dit een relatief goedkope maatregel is. Met de maatregel moet volgens de PKB taakstellend bij de maximale afvoer van de IJssel een waterstanddaling van 30 cm bij Zwolle worden bereikt. Voor de toekomstige afvoer van 18.000 m3 per seconde bij Lobith is aanvullend de aanleg van een bypass en dijkverlegging nabij het Noorddiep nodig. Ten zuiden van Kampen is daarom in de PKB een planologische reservering voor de aanleg van een bypass omstreeks 2025 opgenomen.

Waarom geldt als taakstelling voor de maatregel bij Kampen 30 cm waterstandsdaling bij Zwolle?

Bij de oude verkeersbrug bij Zwolle stuwt de IJssel op door de krappe doorgang. Als op dat punt 30 cm waterstandsdaling wordt gehaald, is er ook voldoende daling van de waterstand tussen Zwolle en Kampen. Als gevolg van de bypass neemt de daling zelfs toe van 30 cm bij Zwolle tot 60 cm bij de geplande inlaat. Daardoor worden de dijken ter weerszijden van de IJssel extra ontlast. Daarna neemt de waterstandsdaling weer af tot 0 cm. Bij zomerbedverlaging is de waterstandsdaling van de IJssel tussen Zwolle en Kampen nooit meer dan 30 cm.

Tot waar heeft de bypass gevolgen voor de hoogwaterbescherming van Kampen?

Ongeveer tot de molen d’ Olde Zwarver is de maximale afvoer van de IJssel bepalend voor de ontwerphoogte van dijken. Vanaf dat punt richting Ketelmeer is de hoogwaterstand door opstuwing door storm op het IJsselmeer maatgevend voor de ontwerphoogte van waterkeringen. De maatgevende hoogte kan bij een zwaardere storm in combinatie met afvoerpieken op de IJssel nog verschuiven richting Molenbrug. Bij de inlaat voor de bypass is altijd de afvoer van de IJssel maatgevend voor het hoogwaterniveau.  De bypass verlicht daarmee ook de druk op waterkeringen die direct Kampen en IJsselmuiden/polder Mastenbroek beschermen.

Wilde het Rijk wel iets anders realiseren dan zomerbedverlaging?

Het Rijk had de voorkeur eerst een hoogwatergeul aan te leggen. Door de beperkt beschikbare middelen is gekozen voor eerst zomerbedverlaging. De PKB biedt wel de mogelijkheid voor het kunnen nemen van een Omwisselbesluit, als het zou lukken bijtijds de extra middelen voor de aanleg van de hoogwatergeul te organiseren.

Wat zijn de gevolgen van de planologische reservering in de PKB Ruimte voor de Rivier bij Kampen?

Deze reservering maakt kapitaalintensieve investeringen in het gebied onmogelijk die een toekomstige aanleg van de bypass blokkeren. In hetzelfde gebied lagen vanuit de regio (en andere overheden) wensen voor verbetering infrastructuur (N50 en N307), aanleg Hanzelijn, 300 ha nieuwe natuur, recreatieve voorzieningen en woningbouw.

Hoe lang blijft de planologische reservering van toepassing?

De ruimtelijke “reservering waterafvoer” geldt tot 2016. Daarna moeten reserveringen of concreet begrensde maatregelen in streekplannen zijn verwerkt. De bypass is begrensd in de Omgevingsvisie van de provincie, de dijkteruglegging Noorddiep is hierin als reservering vastgelegd. Pagina 36 van de PKB deel 4 vermeldt hierover ”Als wordt besloten tot opname van een hoogwatergeul in het Basispakket, behoeft de reservering in de PKB alleen nog doorwerking te hebben in het streek- of bestemmingsplan ten aanzien van de dan bepaalde benodigde ruimte voor een hoogwatergeul.”.

Waarom eerst een bypass aanleggen als je ook de IJssel kunt uitdiepen?

Voor het afvoeren van 16.000 m3 per seconde bij Lobith is zomerbedverlaging voldoende. Rond 2025 is aanvullend een hoogwatergeul nodig. Door het versneld aanleggen hiervan kunnen ook aanpassingen aan infrastructuur, recreatieve voorzieningen en nieuwe natuur eerder gerealiseerd worden. Daarnaast kan hierdoor een waterrijk woonmilieu worden aangelegd, dat bijdraagt aan versterking van het vestigingsklimaat van Zwolle Kampen Netwerkstad. In 2005 bleek het ontwerp voor de Hanzelijn niet combineerbaar met de bypass. Door de toen besloten, aangepaste aanleg van de Hanzelijn en N50 met het viaduct worden vele tientallen miljoenen Euro bespaard. Immers, later aanpassen van een dan in gebruik zijnde spoorlijn en N50 kost veel meer geld.

Zijn naast zomerbedverlaging andere alternatieven voor de bypass mogelijk?

Voor de PKB Ruimte voor de Rivier zijn een groot aantal maatregelen bij Kampen onderzocht. De bypass is de meest effectieve oplossing, met zomerbedverlaging op de tweede plaats. Voor de lange termijn (na 2050) wordt ook voorzien in dijkteruglegging bij het Noorddiep. Een belangrijk probleem bij toenemende rivierafvoeren is de flessenhals bij de stadsbrug in Kampen. Als een van de mogelijke oplossingen is een dijkteruglegging aan de oostzijde van de IJssel in IJsselmuiden onderzocht. Hiervoor zouden 45 woningen en bedrijfspanden rond het station gesloopt moeten worden. Deze variant levert bij Zwolle slechts 4 cm (i.p.v. 30 cm) waterstandsdaling, bij een investering van € 145 miljoen.

Waarom leidt de dijkverlegging Noorddiep tot een aanzienlijke waterstandsdaling, terwijl een verbreding bij de stadsbrug van Kampen en IJsselmuiden nauwelijks effecten heeft?

De dijkverlegging Noorddiep is vele malen groter in omvang dan de dijkverleggingen bij IJsselmuiden. Dit wordt goed geïllustreerd aan de hand van het aantal hectares gebied dat buitendijks komt te liggen: bij de dijkverlegging Noorddiep betreft het 620 hectare. Als resultaat van de dijkverleggingen bij IJsselmuiden komt hoogstens 140 hectare buitendijks te liggen. Hierdoor is het effect van de dijkverlegging bij IJsselmuiden aanzienlijk beperkter dan dat van dijkverlegging Noorddiep.

Is de aanleg van de bypass een Ruimte voor de Rivier project?

De bypass zou een Ruimte voor de Rivier project zijn geworden als het Omwisselbesluit was genomen waardoor eerst de bypass zou worden aangelegd en daarna de zomerbedverlaging. De gecombineerde aanleg van beide projecten maakt dat overbodig.

Met het door het kabinet in september 2009 genomen besluit over gecombineerde, gefaseerde aanleg van bypass en zomerbedverlaging is alleen de zomerbedverlaging de Ruimte voor de Rivier maatregel. De aanleg van de bypass is naar aanleiding van dit besluit vastgelegd in het nieuwe Nationaal Waterplan.

Onder welk rijksbeleid valt de aanleg van de bypass?

Omdat met de gecombineerde, gefaseerde uitvoering wordt geanticipeerd op aanbevelingen van de Deltacommissie van een afvoer van 18.000 m3 per seconde bij Lobith en maximaal 1,5 meter IJsselmeerpeilstijging is het project opgenomen in het Nationaal Waterplan. De in een tweede fase na 2015 te maken kosten voor de bypass worden dan ook door het Rijk betaald uit het budget om het Nationaal Waterplan uit te voeren.

Waarom dan niet wachten met de aanleg van de bypass  en later het gehele plan uitvoeren?

Aanbeveling van de Deltacommissie is, waar kosteneffectief, maatregelen te versnellen die bijdragen aan afvoer van 18.000 m3 per seconde. De gecombineerde, gefaseerde uitvoering van de zomerbedverlaging en de bypass bespaart enkele tientallen miljoenen Euro’s. Daarnaast is een investering van circa € 10 miljoen niet nodig voor een nieuwe dijk tussen Roggebot en het eiland Reeve. Ook worden recreatieve voorzieningen, natuur voor de Ecologische Hoofdstructuur en een waterrijk woonmilieu eerder gerealiseerd. Indien de bypass pas later start, zijn naar grote waarschijnlijkheid geen bijdragen meer van provincie, VROM en de gemeente beschikbaar. Dan zal er een veel eenvoudiger plan komen met alleen een hoogwatergeul.

Hoe wordt omgegaan met de aanbeveling van de Deltacommissie over maximaal 1,5 meter IJsselmeerpeilstijging?

In dijkontwerpen van de bypass was al 0,5 meter peilstijging verwerkt en een ruimtereservering opgenomen voor de opvang van verdere IJsselmeerpeilstijging, als daarvoor later zou worden gekozen. In de fasering worden de voor het functioneren van de bypass benodigde kunstwerken (inlaatwerk, nieuwe sluis bij het eiland Reeve en brug met spuiwerk/stormkering bij Roggebotsluis) pas na 2015 ontworpen en vanaf 2020 gebouwd. Daarmee kan in de ontwerpen worden ingespeeld op het in 2015 te nemen peilbesluit en andere gekozen maatregelen om de gevolgen van de peilstijging te beperken. Daarnaast sluit de latere bouw van deze kunstwerken aan bij de financieringsmogelijkheden van het Rijk.